Het project Haenhoutstraat bereikt zijn eindfase. Farys zal er de riolering vervangen om in regel te zijn met de wetgeving. Hiervoor wordt de hele straat opengebroken en van die gelegenheid wordt gebruik gemaakt om nadien de weginrichting aan te passen. Een ultieme kans voor fietsers, die het hobbelige en veel te smalle dubbelrichtingsfietspad liever mijden dan berijden.

De nieuwe weg wordt beter dan de huidige. Het huidige dubbelrichtingsfietspad is slechts 1,7 meter breed en dat wordt 2,2 tot 2,5 meter. Dat lijkt goed nieuws, maar er zat meer in. De heraanleg van de weg was namelijk een uitgesproken kans om het fietspad te ontdubbelen.

Wie niet vaak fietst, of enkel op zondag, zal een dubbelrichtingsfietspad mogelijk als comfortabel ervaren. Maar wie tijdens de spits en zeker in de wintermaanden in de Haenhoutstraat rijdt, weet beter. Tracht je maar eens recht te houden op een fietspad van amper 1,7 meter met een bakfiets als tegenligger (laat staan dat je er zelf ook met een bakfiets rijdt) of een leverancier die net een oprit verlaat en waarvan het schier onmogelijk vast te stellen is of die ook rechts gekeken heeft, de richting waar jij rijdt en vanwaar bij veilige weginrichting geen fietsers komen.

Knelpunten bij het vernieuwde tweerichtingsfietspad

1. Over de hele lengte komt er een dubbelrichtingsfietspad. Op de meeste plaatsen slechts 2,2 meter breed en soms 2,5 meter.[1] Dit terwijl een minimale breedte van 3,5 meter voorgeschreven is voor dubbelrichtingsfietspad gemengd met voetgangers.[2] Een te smal fietspad verhoogt het risico dat fietsers uit tegenovergestelde richting in elkaar blijven haken en ten val komen.
2. Tussen het dubbelrichtingsfietspad en de autorijweg komt er een schrikstrook van slechts 30 cm, terwijl een schrikstrook van 150 cm voorgeschreven is. Een te smalle schrikstrook maakt dat een kleine stuurfout van de automobilist of van de fietser (of een val) erg zware gevolgen kan hebben.
3. Een dubbelrichtingsfietspad aan een kruispunt is altijd een slecht idee. Aan de op- en afrit in de Laarnebaan worden daarvoor verkeerslichten gepland. In de Haenhoutstraat staan er geen verkeerslichten op de planning, ook niet aan het drukke kruispunt met de Hoenderstraat.
4. Er zijn meerdere opritten en garages waarbij bestuurders zonder goed zicht op van-rechts-komende fietsers over het fietspad moet rijden. Bijvoorbeeld de bloemisterij Aquarella waar vrachtwagens achterwaarts de oprit oprijden en ter hoogte van bloemisterij Rudy Raes met een kleine parking langsheen het fietspad.

Wat voorafging

De startnota van het project dateert van februari 2018, daarin staat te lezen dat twee eenrichtings-fietspaden de voorkeur genieten boven een tweerichtingsfietspad. Dat was alvast een veelbelovende start!

In 2019 kreeg de Fietsersbond een uitnodiging van het bestuur om advies te geven. Ze twijfelden of twee eenrichtingsfietspaden wel wenselijk waren. In ons advies onderstreepten we het belang van het ontdubbelen: twee eenrichtingsfietspaden zijn veel veiliger dan een smal tweerichtingsfietspad.

Kort nadien beslist het College van Burgemeester en Schepenen – tegen het advies van de Fietsersbond in – voor de aanleg van een dubbelrichtingsfietspad. De hoofdreden die door het college aangehaald wordt, is dat twee éénrichtingsfietspaden meer plaats zouden innemen dan één tweerichtingsfietspad. Deze aanname klopt enkel als de schrikstroken uit de berekening wordt weggelaten. In de praktijk is een schrikstrook nodig. Bij een aanliggend tweerichtingsfietspad bedraagt die 1,5 meter, bij twee aanliggende eenrichtingsfietspaden in het totaal 1 meter (twee keer 0,5 meter). Hierdoor kunnen twee eenrichtingsfietspaden soms op minder plaats dan één tweerichtingsfietspad.[3]

De Fietsersbond heeft nadien hemel en aarde bewogen om het bestuur op andere gedachten te brengen. De volledige beschrijving van al onze pogingen nemen meer dan tien pagina’s in beslag, en zullen we je besparen. Kort samengevat werden we aan het lijntje gehouden en liepen er zaken mis met de interne communicatie van het toenmalige bestuur en ook met de externe communicatie naar ons toe. Het toenmalige en het huidige bestuur erkent dat er zaken misgelopen zijn en heeft zich geëngageerd om het in de toekomst beter te doen.

In het kort, krijgen we sinds 2019 te horen dat ‘alles al beslist is’ en dat terugkomen op de beslissing geen zin heeft omdat de werken ‘binnenkort starten’. We hielden de lijn steeds open en hadden overlegmomenten. Al waren die zelden inhoudelijk. Het tweerichtingsfietspad mocht nooit in vraag gesteld worden. We kregen nooit antwoord op onze vraag om een wegprofiel uit te tekenen met twee eenrichtingsfietspaden.

Tijdens het openbare onderzoek in 2024 dienden we een bezwaarschrift in en tijdens twee openbare onderzoeken in 2025 dienden we telkens een beroepschrift in. In dat laatste volgde de bevoegde commissie ons beroepschrift, waardoor de werken niet getart konden worden

De eindfase

Het gemeentebestuur was ontgoocheld dat de bevoegde commissie het beroepschrift van de Fietsersbond volgde en daarom geen vergunning voor de werken verleende. In een kort overleg kregen we te horen dat de werken hoe dan ook zullen starten. De gemeente kan voor de rioleringswerken een subsidie van meerdere miljoenen euro’s ontvangen, maar die subsidie vervalt in 2027. Eind 2025 nog een nieuw plan uittekenen met ontdubbelde fietspaden en een nieuw openbaar onderzoek starten leidt onvermijdelijk tot vertraging en verlies van de subsidies.

De gemeente zette ons voor voldongen feiten. Als de subsidies daadwerkelijk misgelopen zouden worden, zou er in de toekomst nooit meer samengewerkt worden met de Fietsersbond en zou er bovendien gestart worden met een juridische procedure tegen de Fietsersbond om het miljoenenverlies te verhalen. Bovendien, als de Fietsersbond zich niet zou neerleggen bij de plannen van een tweerichtingsfietspad van 2,2-2,5 meter, dan zou de weg in zijn oorspronkelijke staat hersteld worden: met een dubbelrichtingsfietspad van 1,7 meter.

We stonden voor blok. Er was weinig tegen te beginnen en daarom heeft de Fietsersbond geen beroep meer aangetekend tegen de plannen tijdens het openbaar onderzoek dat liep tot januari 2026.

Wat de exacte beweegreden was van het bestuur om voet bij stuk te houden, weten we niet en gaan we ook niet over speculeren. Wat wel vaststaat is dat de fietsers (en bij uitbreiding alle weggebruikers) de nadelen zullen ondervinden.

Wat leverde onze inspanningen op?

We verkregen geen veilige weginrichting, een doel waar we gedurende zes jaar naar gestreefd hebben. Al zijn er ook lichtpuntjes.

1. Zonder ultieme inspanning was het fietspad overal 2,2 meter breed. We konden in extremis over de lengte van 800 meter een breedte van 2,5 meter uit de brand slepen. Het gaat onder meer om het stuk tussen Groenstraat en Burgstraat. Dat maakt deel uit van het Bovenlokale Fietsroutenetwerk en van het Fietsknooppuntennetwerk en bovendien ligt daar ook de school. Het is alvast op papier het de meest befietste deel van de hele straat.[4]
2. Op datzelfde stuk zal ook 30 km/u gelden. Dit maakt het voor fietsers richting Beervelde, (die verplicht worden om links van de rijbaan te rijden) alvast een tikkeltje minder onaangenaam en een tikkeltje veiliger.
3. Zone 70 verdwijnt over de hele lengte. Dit wordt op sommige plaatsen 30 km/u en elders 50 km/u.
4. Waar mogelijk komen er haagjes tussen het fietspad en de rijweg. Dat versmalt het wegprofiel waardoor de snelheid van alle weggebruikers wat lager zal liggen. In de oorspronkelijke plannen was er van haagjes geen sprake.
5. Om het dubbelrichtingsfietspad op te geraken ter hoogte van het rondpunt, vermeden we een toestand zoals die aan het rondpunt in de Laarnebaan. Daar hebben fietsers op het rondpunt voorrang, maar fietsers die de Laarnebaan willen volgen worden verplicht om enkele meters rechts van de baan te rijden, en vervolgens in een ongemakkelijke hoek over te steken. Fietsers verliezen er hun voorrang ten opzichte van de automobilisten. En voor automobilisten levert het steevast onverwachte situaties. Het huidig plan is een compromis waarbij die fietser alvast de voorrang niet verliest.
6. Niet onbelangrijk: de belofte van het gemeentebestuur om de Fietsersbond voortaan beter te betrekken bij dossiers. De belofte wordt sinds de start van deze legislatuur alvast gehouden. We kunnen op regelmatige tijdstippen overleggen met de Dienst Mobiliteit om mobiliteitsprojecten te bespreken en knelpunten aan te kaarten.

Wat er nog op het spel staat

Naast de inrichting van de weg, spelen ook de verkeersregels een belangrijke rol in de veiligheid. Waar speedpedelecs (met snelheden tot 45 km/u) moeten rijden is nog geen uitgemaakte zaak. Doorgaans geldt er geen snelheidsbeperking op een fietspad. Dat is historisch gegroeid omdat fietsers nu eenmaal geen al te hoge snelheden kunnen bereiken. Maar op dit smal tweerichtingsfietspad dat op vele plaatsen ook als voetpad dienst doet, is een snelheidsbeperking mogelijk wel wenselijk. Ook dat is nog geen uitgemaakte zaak.

Conclusie

Ondanks dat we ontgoocheld zijn over deze gemiste kansen in de Haenhoutstraat, willen we ook de lichtpuntjes zien. Zonder de Fietsersbond zou de uitvoering in alle geval slechter geweest zijn. De resultaten van ons werk, geven ons de energie om te blijven gaan voor veiliger verkeer.

[1] Tussen het kruispunt van de Groenstraat en huisnummer 217 wordt een breedte van 2,5 m voorzien, met uitzondering aan de school waar een breedte van 2,2 m voorzien wordt. De heraanleg bedraagt ongeveer 2,2 km. Daarvan zal er ongeveer 1,4 km uitgerust worden met een fietspad van 2,2 m breedte, en de overige 0,8 km met een fietspad van 2,5 m breedte.

[2] Op de meeste plaatsen is er geen voetpad voorzien en moeten fietsers en voetgangers het ‘fietspad’ delen. Op plaatsen waar wel een voetpad voorzien is, volstaat in theorie een dubbelrichtingsfietspad van 3 meter breed bij intensiteiten van minder dan 250 fietsers op het drukste uur en van 4 meter breed bij intensiteiten van meer dan 250 fietsers op het drukste uur. De (potentiele) fietsintensiteit in de Haenhoutstraat is niet gekend.

[3] De nodige breedte van fietspaden hangen af van de fietsintensiteiten en of die gedeeld worden met voetgangers. De minimale breedte van een dubbelrichtingsfietspad bedraagt tussen de 3 en 4 meter. Plus 1,5 meter schrikstrook komt men op een totaal van 4,5-5,5 meter. De minimale breedte van een eenrichtingsfietspad bedraagt tussen de 2 en 2,5 meter. Plus 0,5 meter schrikstrook komt dat op 2,5-3 meter langs elke zijde van de baan of 5-6 meter in het totaal voor de twee fietspaden samen.

[4] Er zijn geen data beschikbaar over het aantal fietsers op de verschillende wegsegmenten van de Haenhoutstraat.