Vlaanderen, Wallonië en Brussel sluiten een samenwerkingsakkoord om vanaf mei 2027 een wegenvignet in België in te voeren. Het betreft een vast tarief dat iedere automobilist die in België rijdt, dient te betalen voor het gebruik van onze wegen. Het komt bovenop de verkeersbelasting, een jaarlijkse belasting op het bezitten en gebruiken van een gemotoriseerd voertuig, ingeschreven in België én de éénmalige Belasting op Inverkeerstelling bij de aankoop ervan. Het wegenvignet belast enkel het autobezit, niet het gebruik.

Het initiatief komt van Wallonië en Vlaanderen. Ook al zijn nog niet alle details bekend, het lijkt er sterk op dat de hoofdstad voor een voldongen feit is gezet. De slimme kilometerheffing waar Brussel de afgelopen jaren aan werkte, dat wél belast op autogebruik, lijkt nu definitief van de baan en lijkt niet verenigbaar met het vignet. 

Onze analyse: een vignet is geen fiscaal sturend instrument, het is een gemiste kans voor onze hoofdstad om de maatschappelijke kosten van automobiliteit aan banden te leggen en de kaart te trekken van een sociaal rechtvaardige mobiliteit én verkeersveiligheid. 

De mobiliteitslasten van hoofdstad Brussel 

Met het wegenvignet zullen buitenlanders meebetalen voor het gebruik van onze wegen. Ook in Brussel maken automobilisten van buiten de regio gebruik van onze infrastructuur. Dat zijn niet enkel buitenlanders maar vooral pendelende landgenoten. Meer dan 400.000 Vlamingen en Walen trekken iedere weekdag naar Brussel. Velen doen dat met de auto maar betalen dus een groot deel van hun belastingen in de eigen regio. Brussel is een trotse economische motor van het land. Maar dat staat in schril contrast met de situatie van de Brusselse bevolking, die gemiddeld armer is dan Wallonië en Vlaanderen. 

Tegelijkertijd zijn Brusselaars zelf steeds minder auto-afhankelijk. Vandaag gebruikt nog slechts 29 % van de Brusselaars de auto voor zijn verplaatsingen (Onderzoek VerplaatsingsGedrag 2023 – 2024). Meer dan de helft van de Brusselse huishoudens heeft zelfs geen eigen auto (Cijfers van Statbel voor 2024: 56 procent) 

Een financiële aderlating

Het samenwerkingsakkoord rond het wegenvignet verbiedt het Brussels Gewest om deze legislatuur een eigen slimme kilometerheffing, het zogenaamde Smart Move, in te voeren. Een financiële aderlating: Van de opbrengst van het wegenvignet zal naar schatting 30 miljoen naar Brussel vloeien. Dat is een pak minder dan de geschatte 250 miljoen euro die Smart Move per jaar zou moeten opbrengen. Een grote pot geld die dan ingezet kan worden om te investeren in kwalitatief openbaar vervoer én de fiets, en natuurlijk de voetgangers. Zo krijgen zij die vandaag voor de auto (moeten) kiezen toegang tot een echt alternatief. Meer dan 30 miljoen werd reeds geïnvesteerd in SmartMove. 

Fiscaliteit voor een veiligere, aangenamere en rechtvaardige stad 

Het vignet werkt nauwelijks sturend. Of je nu met een zware SUV rijdt, veel kilometers maakt, tijdens de spitsuren op pad gaat of bijdraagt aan de filezwaarte – de kosten blijven dezelfde. Dit forfaitaire bedrag, gebaseerd enkel en alleen op de Euronorm van je wagen, stimuleert niet tot nadenken over je mobiliteitsgedrag. Integendeel, wij stellen ons de vraag of het vaste bedrag zelfs niet kan aanzetten tot méér autogebruik?

Aangezien de meeste Brusselaars geen eigen auto bezitten, is een instrument zoals de kilometerheffing, een belasting op autogebruik, maatschappelijk veel interessanter. Het treft de eigen vaak financieel niet vermogende bevolking minder terwijl het wél rechtstreeks inkomsten genereert uit de verplaatsingen van de honderdduizenden inkomende pendelaars die zo bijdragen aan de levenskwaliteit van de stad waar ze werken. 

De vorige Brusselse regering werkte onder leiding van toenmalig minister van Financiën Sven Gatz aan een slimme kilometerheffing, het zogenaamde SmartMove. Het principe is simpel: de gebruiker/vervuiler betaalt. De automobilist die gebruikmaakt van de Brusselse wegen betaalt op basis van het autogebruik (afgelegde kilometers en gebruiksduur) én de kenmerken van het voertuig (gewicht, reëel vermogen en gebruikte brandstof).  

Het vignet houdt geen rekening met de sociale realiteit: de toegang tot alternatieven of de positie van kwetsbare groepen speelt geen rol. Zo bemoeilijkt het de komende legislatuur zowel de invoering van het vervuiler-betaalt-principe als de koppeling aan sociale correctiemechanismen. De slimme kilometerheffing biedt wel ruimte om zowel het vervuiler-betaalt-principe als sociale afwegingen in het tarief in te bouwen.

Belasting op gemotoriseerd verkeer moet meer zijn dan enkel het vullen van de staats/gewestelijke kas. Fiscale instrumenten kunnen sturend zijn, ze hebben het potentieel om bij te dragen aan een veiligere, aangename en sociaal rechtvaardige stad. Daarom vragen Bral, Heroes for Zero, Avello en de Fietsersbond 

• Een hervorming van de Brusselse verkeersbelasting, voor een sociaal rechtvaardige autofiscaliteit. Iedere regio heeft de bevoegdheid over zijn eigen verkeersbelasting. Een sociaal rechtvaardige autofiscaliteit moet de maatschappelijke kosten van automobiliteit aan banden leggen en de onrechtvaardigheid van de status quo wegwerken. Brussel moet daarom inzetten op de invoering van zowel het vervuiler-betaalt-principe als de koppeling maken met sociale correctiemechanismen. Daarbij moeten duurzaamheid en verkeersveiligheid het uitgangspunt zijn, terwijl mensen bijdragen in functie van hun middelen en behoeften zodat het systeem niet leidt tot maatschappelijke exclusie.  

• Een duurzaam financieringsmodel voor de Brusselse mobiliteitsnoden. Voetgangers, fietsers, openbaar vervoer en ja, ook automobilisten hebben nood aan een duurzaam financieringsmodel. Als slim naar Antwerpen kan, moet slim naar Brussel ook kunnen. Dat kan alleen door echt in duurzame mobiliteit te investeren. 

• De uitrol van de LiSa zone in het Brussels Gewest. In het Brusselse regeerakkoord staat volgende passage: “De regering zal tijdens de zittingsperiode een “Light and Safe”-zone (LISA) invoeren, waarbij de zwaarste personenwagens geleidelijk aan worden geweerd van haar grondgebied.” Brussel kan een pioniersrol spelen op het vlak van verkeersveiligheid door auto-obesitas aan banden te leggen. Wel moet het Gewest ook zonder akkoord van de andere gewesten daad bij woord voegen, anders zal de geschiedenis van Smart Move, de slimme kilometerheffing zich herhalen. 

Dit is een gemeenschappelijk standpunt gedragen door de volgende organisaties: Bral, Heroes for Zero, Avello en de Fietsersbond