Wat is het probleem? En wat niet?
De fatbike verovert in sneltempo onze straten, na Nederland zie je de elektrische fiets met dikke banden steeds meer rondrijden in Vlaanderen en Brussel. Dat leidt tot vragen, ongerustheid en af en toe ook tot stevige mediakoppen. Begrijpelijk: nieuwe voertuigen roepen nieuwe discussies op. Maar, tegelijk is er opvallend veel ruis, clickbait en een stukje polarisatie. Hoog tijd om alles eens op rij te zetten.
Wat is een fatbike?
Laat ons meteen met de deur in huis vallen: een fatbike met trapondersteuning die niet sneller gaat dan 25 km/u is gewoon een elektrische fiets. Dikke banden, stoere look, lang zadel, handig om iemand op mee te nemen achteraan … dat verandert daar niets aan. Deze fietsen passen, net zoals longtails, cargobikes of e-mountainbikes, perfect in het steeds langer wordend rijtje van nieuwe soorten fietsen die we dagelijks op het fietspad, het jaagpad of gewoon in gemengd verkeer kunnen tegenkomen.
Het échte probleem zit elders.
De uitdagingen
De markt wordt overspoeld door illegale, opgevoerde fatbikes
In Vlaanderen en Brussel circuleren steeds meer fatbikes die wettelijk geen elektrische fiets zijn. Het zijn bromfietsen zonder de juiste papieren.
Veel exemplaren hebben:
- een gashendel (dus autonome aandrijving),
- een motor die veel krachtiger is dan wettelijk toegelaten,
- geen gelijkvormigheidsattest,
- geen verzekering,
- én ze worden vaak bereden door echt jonge jongeren.
Een fatbike met gashendel is volgens de wet altijd een bromfiets, met alle verplichtingen van dien: minimum 16 jaar, rijbewijs AM, helm, verzekering. Wie die regels negeert, rijdt onverzekerd rond. Dat zorgt bij een ongeval voor grote problemen, voor de jongere zelf én voor eventuele slachtoffers.
Dit is geen detail. Dit is de kern van de problematiek.
Veiligheid: snelheid + jonge doelgroep = risicovolle combinatie
De vergelijking met Nederland is intussen bekend: daar stijgen de letsels op fatbikes sterk, vooral onder jongeren. Ook bij ons zien politie en spoeddiensten dezelfde patronen: hoge snelheid, weinig ervaring, te drukke omstandigheden.
Bij legale e-fietsen zijn de risico’s anders. Wie met een gewone e-bike rijdt, doet dat meestal omdat een batterij wel erg handig is om afstanden haalbaar te maken, het kan zo een alternatief zijn voor de auto of het lange wachten op het openbaar vervoer. Bij opgevoerde fatbikes speelt bijkomend snelheid en show. Dat is een cruciaal verschil.
De opportuniteiten
Met een fatbike is in principe niets mis, zolang hij voldoet aan de regels voor elektrische fietsen. De fiets kent een groot succes bij jongeren, een doelgroep die anders misschien niet zou fietsen. Van haar hippe uitstraling gaat een aantrekkingskracht uit. Op zo een fatbike is het bovendien comfortabel fietsen.
Een reglementaire fatbike in plaats van een scooter of step, is minder vervuilend en veiliger. Hoe meer mensen fietsen hoe beter. Win – win toch?
De oplossingen
Ouders hebben meer invloed dan ze denken
Onze boodschap in de media was en blijft er één van verantwoordelijkheid. Niet om met de vinger te wijzen, wel om eerlijk te zijn: veel ouders beseffen niet dat hun kind op een illegale bromfiets rijdt.
Een aankoopbeslissing wordt vaak gemaakt op basis van reclame op sociale media of een aantrekkelijke prijs bij een webshop. Maar zonder verzekering en zonder attest is zo’n fatbike een juridisch mijnenveld. Wie een ongeval veroorzaakt of betrokken raakt, hangt letterlijk in de lucht.
Stel daarom steeds de vraag: Heeft je kind dit echt nodig? En weet je wat je koopt?
Handhaving op maat
Lokale politiezones geven al langer aan dat ze willen optreden tegen illegale voertuigen, maar vandaag botsen ze op praktische grenzen:
- Er zijn te weinig erkende testcentra om motorvermogen te meten;
- De administratieve procedure is complex en traag;
- Online verkoop maakt opsporing moeilijk;
- Parketten zijn niet altijd uitgerust voor deze nieuwe categorie misdrijven.
De Fietsersbond vraagt om illegale, opgevoerde fatbikes actief uit het verkeer te halen, en om politiezones de middelen te geven om dat effectief te kunnen doen. Niet om jongeren te pesten, wel om ernstige ongevallen te voorkomen.
Handelaars en importeurs zijn verantwoordelijkheid
Wie een voertuig verkoopt, moet duidelijk zijn over:
- wat legaal is,
- wat verzekerd moet zijn,
- wat een bromfiets is en wat een fiets,
- wat de leeftijdsvoorwaarden zijn.
Een deel van de markt doet dat netjes. Maar er zijn ook spelers die willens nillens illegale voertuigen aan minderjarigen verkopen.
Hoe past de fatbike in ons bredere fietsbeleid?
De fatbike-discussie staat niet op zichzelf. We zitten in een periode waarin ons fietspad verkeer steeds diverser wordt: cargobikes, longtails, e-bikes, speedpedelecs, deelmobiliteit, … Dat is op zich een goede evolutie – meer fietsen betekent gezondheidswinst, minder file, minder uitstoot.
Maar de mix van snelheden en voertuigtypes vraagt:
- betere en bredere fietsinfrastructuur,
- duidelijke regels per categorie,
- handhaving die het verschil maakt tussen een fiets en een bromfiets,
- correcte informatie, opleidingen en sensibilisatie, zeker voor nieuwe gebruikers.
In de media
VRT NWS – “Haal ze uit het verkeer”: VIAS en Fietsersbond wilen hardere aanpak voor illegale fatbikes
De Wereld Vandaag – Probleem zit ‘m in fatbikes met een gashendel
